Arazinize El mi Kondu? AYM'den Ödeme Kararı
Resmî adıAnayasa Mahkemesinin 22/4/2026 Tarihli ve 2020/38884 Başvuru Numaralı Kararı
Anayasa Mahkemesi, mirasçılar tarafından açılan kamulaştırmasız el atma davasında, yerel mahkemelerin kamulaştırma bedelinin ödenmediği iddialarını yeterince değerlendirmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Başvuruculardan birinin vefatı nedeniyle başvurusu işlemden kaldırılırken, diğer başvurucular lehine yeniden yargılama yapılması için dosya ilgili mahkemeye gönderilmiştir.
Düzenlemenin Detayları
Başvuruya konu olay, Malatya'da bulunan taşınmazların başvurucuların murisi adına senetsiz mal olarak tescilli iken, 1954 yılında Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. tarafından kamulaştırıldığı iddiasına dayanmaktadır. Başvurucular, taşınmazların usulüne uygun kamulaştırılmadığını ve bedelinin ödenmediğini ileri sürerek kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davası açmıştır. İlk derece mahkemesi olan Malatya 3. Asliye Hukuk Mahkemesi, taşınmazların 1956 yılından önce kamulaştırıldığı ve 1961 tarihli Kanun kapsamında davanın iki yıllık hak düşürücü süre içinde açılmaması nedeniyle usulden reddine karar vermiştir. İstinaf ve temyiz süreçlerinde de yerel mahkeme kararları onanmıştır. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi ve Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 12. maddesindeki on yıllık hak düşürücü sürenin aşıldığı gerekçesiyle davanın reddini uygun bulmuştur.
Anayasa Mahkemesi, başvuruculardan Müktat Gürcü'nün bireysel başvuru tarihinden sonra 25/8/2024 tarihinde vefat etmesi nedeniyle başvurunun bu kişi yönünden işlemden kaldırılmasına karar vermiştir. Ancak Mahkeme, bireysel başvurudan sonra vefat eden başvurucuların mirasçılarının hak kaybına uğramaması için başvuruyu devam ettirme taleplerini değerlendirebileceği ilkesini de hatırlatmıştır.
Diğer başvurucular açısından ise, yargılama makamlarının kamulaştırma bedelinin ödenmediğine dair iddiaları hakkında herhangi bir değerlendirmede bulunmadığını tespit etmiştir. Başvurucuların Türkiye İş Bankası ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'ndan aldıkları yazıların da gösterdiği üzere, kamulaştırma bedelinin ödenip ödenmediği hususunda yeterli ve uygun bir gerekçe sunulmadığı anlaşılmıştır. Bu durum, mülkiyet hakkının korunmasında usule ilişkin güvencelerin yerine getirilmediği ve başvurucular aleyhine adil dengenin bozulduğu anlamına gelmektedir. Bu tespitler neticesinde Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine hükmetmiştir.
İhlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere Malatya 3. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiş, başvurucuların tazminat talepleri ise yeniden yargılamanın ihlali gidereceği gerekçesiyle reddedilmiştir. Başvuruculara müştereken 40.446,90 TL yargılama gideri ödenmesine hükmedilmiştir.
Akla Gelen Sorular
- Kamulaştırmasız el atma davalarında mahkemeler hak düşürücü süreyi neden bu kadar katı uyguluyor?
- Mahkemeler, hukuk güvenliği ve idari istikrarı sağlamak amacıyla yasalarda belirtilen hak düşürücü süreleri genellikle sıkı bir şekilde uygular. Ancak AYM, bu uygulamaların mülkiyet hakkını ihlal etmemesi için, iddiaların esastan değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
- AYM kararı sonrası tazminat ödenmesi yerine neden yeniden yargılama yoluna gidildi?
- AYM, ihlalin niteliğine göre yeniden yargılamanın, ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeterli bir giderim sağlayacağına hükmetmiştir. Bu, yerel mahkemenin kamulaştırma bedelinin ödenip ödenmediği hususunu esastan inceleyerek yeni bir karar vermesini gerektirir.
- Başvurucu Müktat Gürcü'nün vefat etmesi başvuruyu nasıl etkiledi? Mirasçıları dava edemez miydi?
- Müktat Gürcü'nün bireysel başvuru sonrası vefat etmesi üzerine başvurusu işlemden kaldırılmıştır. Ancak AYM, mirasçıların başvuruyu takip etme iradesini ortaya koymaları halinde başvurunun incelenmeye devam edilebileceğini belirtmiştir. Bu durumda, vefat eden başvurucunun mirasçılarının kendileri için yeni bir başvuru yapması veya mevcut başvuruyu devam ettirme talebini iletme yükümlülüğü bulunmaktadır.
- Mülkiyet hakkının ihlal edildiği hangi durumlarda kabul edilir?
- Mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekir. Bu kararda olduğu gibi, kamulaştırma bedelinin ödenip ödenmediği gibi temel bir hususun yargı mercileri tarafından değerlendirilmemesi, mülkiyet hakkının ihlali olarak kabul edilmiştir.
Kavramlar
- Kamulaştırmasız El Atma
- Bir idarenin, yasal kamulaştırma usullerine uymadan veya bedelini ödemeden bir özel mülke fiilen el koyması ve onu kamu hizmetinde kullanması durumudur.
- Hak Düşürücü Süre
- Bir hakkın yasal bir süre içinde kullanılmaması durumunda, o hakkın tamamen kaybedilmesine yol açan süredir. Bu süre geçtikten sonra hak ileri sürülemez.
- Mülkiyet Hakkı
- Anayasa'nın 35. maddesiyle güvence altına alınan, bir şeye sahip olma ve onu kullanma, yararlanma ve üzerinde tasarruf etme yetkilerini içeren temel insan hakkıdır.
- Yeniden Yargılama (Giderim)
- Anayasa Mahkemesi'nin bir hak ihlali tespit etmesi durumunda, ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmak amacıyla, ihlale neden olan kararı veren mahkemeye dosyanın gönderilerek yargılamanın baştan yapılması talimatı vermesidir.
- İşlemden Kaldırma
- Bir başvurunun, başvuru şartlarının ortadan kalkması veya başvurucu tarafından geri çekilmesi gibi nedenlerle esası incelenmeden dosyasının kapatılmasıdır.
Bunu sosyal mecrada nerede paylaştık
Bu gelişmeleri anında öğrenin
REGAS, 21 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete'deki 32 kaydın tümünü analiz etti; burada yalnızca 4 tanesini yayımladık.
REGAS, Resmî Gazete’de sizi ilgilendiren her değişikliği sade bir dille özetler ve bildirir.
REGAS Yorumu
Bu karar, mülkiyet hakkının devlet tarafından kamulaştırma gibi müdahalelere karşı korunmasında önemli bir güvence sağlamaktadır. Vatandaşlar için bu, özellikle kamulaştırma süreçlerinde bedelin tam ve usulüne uygun ödenmesinin hukuki bir zorunluluk olduğunu ve aksi takdirde hak arama yollarının Anayasa Mahkemesi'ne kadar uzanabileceğini göstermektedir. Karar, yargılama süreçlerinde hak düşürücü sürelerin uygulanması kadar, esaslı iddiaların (kamulaştırma bedelinin ödenip ödenmediği gibi) titizlikle incelenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Yeniden yargılama kararı, benzer durumda olan mülk sahipleri için umut ışığı olabilir ve mülkiyet hakkına ilişkin davalarda emsal teşkil edebilir.